«Δες με»: Η Αναζήτηση Προσοχής μέσα από τη Συμπεριφορά

Η ανάγκη του παιδιού για συναισθηματική ασφάλεια, αποδοχή και σταθερή ανταπόκριση από τα πρόσωπα φροντίδας αποτελεί βασική προϋπόθεση της ψυχοκοινωνικής του ανάπτυξης. Όταν η ανάγκη αυτή δεν εκφράζεται άμεσα ή δεν ικανοποιείται με σταθερό τρόπο, το παιδί μπορεί να την επικοινωνήσει μέσα από δύσκολες ή δυσλειτουργικές συμπεριφορές.

Στο πλαίσιο της Θεωρίας του Δεσμού, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να λειτουργούν ως προσπάθειες επανασύνδεσης με τον γονέα. Ένα παιδί που αισθάνεται παραμελημένο, συναισθηματικά απομακρυσμένο ή λιγότερο σημαντικό μπορεί να εκδηλώσει αντιδραστικότητα, ανυπακοή, έντονες εκρήξεις θυμού, ψέματα, επιθετικότητα, καταστροφή αντικειμένων ή άλλες παραβιάσεις κανόνων. Οι πράξεις αυτές δεν αποτελούν απαραίτητα συνειδητή προσπάθεια χειραγώγησης, αλλά ενδέχεται να εκφράζουν δυσκολία στη συναισθηματική ρύθμιση και στην κατάλληλη λεκτική επικοινωνία των αναγκών.

Η συμπεριφορική θεωρία επισημαίνει επίσης ότι μια συμπεριφορά είναι πιθανό να επαναληφθεί όταν ακολουθείται από ενίσχυση. Η γονεϊκή προσοχή, ακόμη και όταν εκφράζεται μέσα από θυμό, φωνές, επίπληξη ή έντονη αναστάτωση, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσει ενισχυτικά. Εάν το παιδί λαμβάνει περιορισμένη προσοχή όταν συμπεριφέρεται θετικά, αλλά γίνεται άμεσα το επίκεντρο όταν παραβιάζει κανόνες, ενδέχεται να μάθει ότι η αρνητική συμπεριφορά αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο εξασφάλισης επαφής.

Η κλοπή μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο, χωρίς όμως να συνδέεται πάντοτε με την ανάγκη για προσοχή. Ανάλογα με την ηλικία και τις συνθήκες, μπορεί να σχετίζεται με παρορμητικότητα, ανεπαρκή κατανόηση της έννοιας της ιδιοκτησίας, ζήλια, θυμό, αίσθημα αδικίας, επιθυμία απόκτησης ενός αντικειμένου ή πίεση από συνομηλίκους. Επομένως, η ερμηνεία της απαιτεί αξιολόγηση του αναπτυξιακού επιπέδου του παιδιού, της συχνότητας της συμπεριφοράς, των συνθηκών που προηγούνται και των αντιδράσεων που ακολουθούν.

Η κατανόηση της λειτουργίας μιας συμπεριφοράς δεν σημαίνει αποδοχή ή δικαιολόγησή της. Η αποτελεσματική γονεϊκή στάση συνδυάζει συναισθηματική διαθεσιμότητα, σαφή όρια και σταθερές συνέπειες. Είναι σημαντικό να αποδοκιμάζεται η πράξη χωρίς να στιγματίζεται η προσωπικότητα του παιδιού με χαρακτηρισμούς όπως «ψεύτης», «κακός» ή «κλέφτης».

Ο βασικός στόχος δεν είναι μόνο η διακοπή της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς, αλλά η ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτορρύθμισης, υπευθυνότητας και κατάλληλης έκφρασης των συναισθηματικών αναγκών. Έτσι, η δύσκολη συμπεριφορά αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως παραβίαση ενός κανόνα, αλλά και ως πιθανός δείκτης μιας ανάγκης ή δυσκολίας που χρειάζεται να διερευνηθεί.

Κύλιση στην κορυφή